Khi trong gia đình có người cao tuổi phải nằm lâu một chỗ vì tai biến, gãy xương, bệnh mạn tính hay tuổi già sức yếu, việc chăm sóc trở thành một hành trình đòi hỏi cả sự kiên nhẫn lẫn kiến thức. Nhiều gia đình lúng túng vì không biết cần chuẩn bị những gì, làm sao để người bệnh thoải mái mà người chăm sóc cũng đỡ vất vả. Bên cạnh tình yêu thương, việc trang bị đúng thiết bị y tế và nắm được các nguyên tắc chăm sóc cơ bản sẽ giúp nâng cao chất lượng sống cho người bệnh, phòng ngừa được nhiều biến chứng nguy hiểm và giảm gánh nặng cho người thân.
Những nguy cơ khi người bệnh nằm lâu
Nằm bất động kéo dài kéo theo nhiều nguy cơ mà người chăm sóc cần hiểu rõ để phòng tránh. Nghiêm trọng và thường gặp nhất là loét tì đè, xảy ra khi da và mô ở những vùng chịu áp lực như xương cùng, gót chân, khuỷu tay và bả vai bị đè ép liên tục, khiến máu không lưu thông và mô bị hoại tử. Vết loét một khi đã hình thành thì rất khó lành và dễ nhiễm trùng. Bên cạnh đó, người nằm lâu còn dễ bị viêm phổi do ứ đọng đờm, táo bón, teo cơ cứng khớp, huyết khối tĩnh mạch và suy giảm tinh thần do thiếu vận động và giao tiếp.
Hiểu được những nguy cơ này giúp gia đình chủ động hơn trong việc chăm sóc, thay vì chỉ xử lý khi biến chứng đã xảy ra. Phòng ngừa luôn nhẹ nhàng và hiệu quả hơn nhiều so với việc điều trị một vết loét sâu hay một cơn viêm phổi.
Trang bị giường và nệm chuyên dụng
Một chiếc giường y tế phù hợp là khoản đầu tư đáng cân nhắc đầu tiên. Khác với giường thường, giường y tế có thể nâng hạ phần đầu và phần chân, giúp người bệnh dễ dàng đổi tư thế, ngồi dậy ăn uống hay thở thoải mái hơn mà không cần nhiều người xốc nách. Nhiều loại còn có thanh chắn hai bên phòng ngừa té ngã và bánh xe có khóa để di chuyển giường khi cần vệ sinh phòng. Với người phải nằm nhiều tháng, chi tiết nhỏ này tạo ra khác biệt rất lớn trong sinh hoạt hằng ngày.
Đi kèm với giường, nệm chống loét đóng vai trò then chốt trong phòng ngừa loét tì đè. Loại nệm hơi có các khoang khí thay phiên nhau bơm lên xẹp xuống, liên tục thay đổi điểm tiếp xúc giữa cơ thể và mặt nệm, nhờ đó không có vùng da nào bị đè ép quá lâu. Ngoài ra, gia đình nên chuẩn bị thêm các loại gối chèn để kê dưới gót chân, giữa hai đầu gối và sau lưng nhằm phân tán áp lực và giữ tư thế đúng.
Các thiết bị hỗ trợ chăm sóc hằng ngày
Việc chăm sóc sẽ nhẹ nhàng và an toàn hơn nhiều khi có các dụng cụ hỗ trợ phù hợp. Tùy theo tình trạng người bệnh, gia đình có thể cân nhắc trang bị những vật dụng sau.
- Tấm lót chống thấm và tã người lớn để giữ vệ sinh, kèm bồn gội đầu và chậu tắm tại giường giúp vệ sinh cá nhân mà không cần di chuyển người bệnh nhiều.
- Máy hút đờm cho người bệnh không tự khạc được, giúp làm sạch đường thở và phòng ngừa viêm phổi do ứ đọng.
- Bô vệ sinh tại giường hoặc ghế bô di động cho người còn có thể ngồi, giúp việc đi vệ sinh sạch sẽ và giữ được phần nào phẩm giá cho người bệnh.
- Máy đo huyết áp và máy đo nồng độ oxy trong máu để theo dõi các chỉ số sinh tồn tại nhà và phát hiện sớm bất thường.
- Dụng cụ hỗ trợ ăn uống như ống hút, ly có tay cầm và bàn ăn gắn giường, giúp người bệnh ăn uống dễ dàng ở tư thế nửa nằm nửa ngồi.
Nguyên tắc chăm sóc để phòng biến chứng
Dù có thiết bị tốt đến đâu, cách chăm sóc hằng ngày mới là yếu tố quyết định. Nguyên tắc quan trọng nhất để phòng loét là thay đổi tư thế cho người bệnh đều đặn, thông thường khoảng hai giờ một lần, luân phiên nằm nghiêng trái, nằm ngửa rồi nghiêng phải. Mỗi lần đổi tư thế, hãy quan sát kỹ vùng da chịu áp lực, nếu thấy da ửng đỏ không mất đi khi ấn nhẹ thì đó là dấu hiệu sớm của loét cần xử lý ngay. Giữ da người bệnh luôn sạch và khô, thay tã và tấm lót kịp thời, vì da ẩm ướt do mồ hôi hay nước tiểu rất dễ tổn thương.
Bên cạnh đó, hãy hỗ trợ người bệnh vận động thụ động bằng cách nhẹ nhàng co duỗi các khớp tay chân mỗi ngày để chống cứng khớp và teo cơ. Vỗ lưng nhẹ giúp long đờm, cho uống đủ nước và bổ sung chất xơ để phòng táo bón. Chế độ dinh dưỡng đầy đủ đạm, vitamin và khoáng chất cũng rất quan trọng để nuôi dưỡng da và tăng sức đề kháng.
Đừng quên sức khỏe tinh thần
Người cao tuổi nằm lâu thường rơi vào trạng thái buồn chán, cô đơn và dễ trầm cảm, điều này lại làm sức khỏe thể chất suy giảm nhanh hơn. Vì vậy, hãy dành thời gian trò chuyện, mở nhạc, đọc báo hay đơn giản là ngồi bên cạnh để người bệnh cảm thấy được quan tâm. Kéo rèm cho ánh sáng tự nhiên vào phòng, giữ không gian thoáng đãng và sạch sẽ cũng góp phần cải thiện tinh thần đáng kể.
Cuối cùng, người chăm sóc cũng cần giữ gìn sức khỏe của chính mình, biết cách nâng đỡ người bệnh đúng tư thế để tránh đau lưng, và đừng ngần ngại nhờ sự hỗ trợ từ các thành viên khác hay nhân viên y tế khi cần. Chăm sóc người thân nằm lâu là một chặng đường dài, và sự chuẩn bị chu đáo về cả thiết bị lẫn kiến thức sẽ giúp cả gia đình đi qua giai đoạn ấy nhẹ nhàng và trọn vẹn hơn.