Trong vài năm trở lại đây, chiếc máy đo nồng độ oxy trong máu, hay còn gọi là máy đo SpO2, đã đi từ phòng cấp cứu vào tủ thuốc của rất nhiều gia đình. Thiết bị nhỏ gọn chỉ bằng cái kẹp giấy này có thể cung cấp thông tin quan trọng về tình trạng hô hấp và tuần hoàn chỉ trong vài giây. Với người cao tuổi, người mắc bệnh phổi mạn tính, bệnh tim hay những ai vừa hồi phục sau các bệnh hô hấp, việc theo dõi SpO2 tại nhà giúp phát hiện sớm dấu hiệu thiếu oxy trước khi tình trạng trở nên nghiêm trọng. Tuy nhiên, để con số hiển thị thực sự có ý nghĩa, người dùng cần hiểu đúng cách đo và cách diễn giải kết quả.
Chỉ số SpO2 nói lên điều gì
SpO2 là tỷ lệ phần trăm hemoglobin trong máu đang gắn với oxy so với tổng lượng hemoglobin có khả năng vận chuyển oxy. Nói một cách dễ hiểu, con số này cho biết máu của bạn đang mang được bao nhiêu phần trăm lượng oxy tối đa mà nó có thể mang. Oxy được phổi hấp thu rồi gắn vào hồng cầu để đi nuôi toàn bộ cơ thể, nên khi chỉ số này tụt xuống thấp, các cơ quan quan trọng như não, tim và thận sẽ bắt đầu thiếu oxy.
Ở người khỏe mạnh, chỉ số SpO2 thường dao động từ chín mươi lăm đến một trăm phần trăm. Mức từ chín mươi tư trở xuống cần được theo dõi sát và tìm nguyên nhân. Khi chỉ số xuống dưới chín mươi, đây là dấu hiệu thiếu oxy đáng lo ngại và người bệnh cần được hỗ trợ y tế. Riêng những người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có thể có ngưỡng nền thấp hơn bình thường, vì vậy điều quan trọng là bạn phải biết chỉ số nền của chính mình để so sánh, thay vì chỉ nhìn vào một con số chung chung.
Máy đo hoạt động dựa trên nguyên lý nào
Máy đo SpO2 sử dụng nguyên lý quang học. Khi bạn kẹp thiết bị vào đầu ngón tay, hai chùm ánh sáng với bước sóng khác nhau, một đỏ và một hồng ngoại, sẽ chiếu xuyên qua mô ngón tay. Máu giàu oxy và máu nghèo oxy hấp thụ hai loại ánh sáng này theo mức độ khác nhau. Cảm biến ở phía đối diện đo lượng ánh sáng còn lại sau khi xuyên qua, từ đó tính ra tỷ lệ oxy trong máu. Đồng thời, nhờ nhận biết nhịp đập của mạch máu dưới da, máy còn hiển thị luôn nhịp tim. Chính vì dựa vào ánh sáng xuyên qua mô nên bất cứ yếu tố nào cản trở đường truyền ánh sáng đều có thể làm sai lệch kết quả.
Đo đúng cách để có kết quả chính xác
Nhiều người phàn nàn rằng máy đo cho kết quả nhảy loạn hoặc không lên số, nhưng phần lớn nguyên nhân lại nằm ở cách đo. Để có kết quả đáng tin cậy, hãy chú ý những điểm sau.
- Làm ấm bàn tay trước khi đo. Tay lạnh khiến mạch máu co lại, máu lưu thông kém và máy khó bắt tín hiệu, cho ra chỉ số thấp giả tạo.
- Tẩy sạch sơn móng tay, đặc biệt màu tối, và tháo móng giả vì lớp sơn cản ánh sáng xuyên qua, làm sai kết quả.
- Ngồi yên và giữ tay bất động trong lúc đo. Cử động hay run tay khiến máy đọc nhầm nhịp mạch.
- Chờ khoảng vài giây cho con số ổn định thay vì đọc ngay khi vừa kẹp vào. Chỉ số ban đầu thường dao động rồi mới đứng yên.
- Không đo ngay sau khi vận động mạnh hay khi đang lạnh run, và tránh đo dưới ánh đèn quá sáng chiếu thẳng vào cảm biến.
Những yếu tố khiến kết quả sai lệch
Ngoài các lỗi thao tác, còn một số tình huống đặc biệt khiến chỉ số SpO2 không phản ánh đúng thực tế. Người bị thiếu máu nặng vẫn có thể cho ra chỉ số bình thường dù cơ thể thực sự thiếu oxy, vì máy chỉ đo tỷ lệ phần trăm hemoglobin bão hòa chứ không đo tổng lượng oxy. Người bị hạ huyết áp, tuần hoàn ngoại vi kém, hoặc đang bị ngộ độc khí carbon monoxide cũng có thể nhận được kết quả không chính xác. Vì vậy, chỉ số SpO2 cần được đặt trong bối cảnh chung cùng các dấu hiệu khác như nhịp thở, màu sắc môi và đầu chi, cảm giác mệt hay khó thở của người bệnh.
Một điểm cần nhấn mạnh là máy đo SpO2 gia đình có sai số nhất định và không thể thay thế hoàn toàn thiết bị y tế chuyên dụng tại bệnh viện. Con số hiển thị là công cụ tham khảo giúp bạn quyết định khi nào cần lo lắng, chứ không phải căn cứ duy nhất để tự chẩn đoán bệnh.
Khi nào cần liên hệ bác sĩ
Bạn nên chủ động tìm kiếm hỗ trợ y tế khi chỉ số SpO2 liên tục dưới chín mươi tư dù đã đo lại đúng cách nhiều lần, hoặc khi chỉ số tụt nhanh kèm theo cảm giác khó thở, tức ngực, môi và móng tay tím tái, lơ mơ hay lú lẫn. Với người mắc bệnh nền hô hấp hoặc tim mạch, hãy trao đổi trước với bác sĩ về ngưỡng chỉ số cần cảnh giác của riêng mình và ghi chép lại kết quả đo hằng ngày để bác sĩ có dữ liệu theo dõi.
Khi chọn mua máy, hãy ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, màn hình hiển thị dễ đọc và pin bền. Máy tốt không nhất thiết phải nhiều tính năng, quan trọng là cho kết quả ổn định và bạn biết cách sử dụng đúng. Một chiếc máy đo SpO2 được dùng đúng cách sẽ là người gác cổng thầm lặng, giúp gia đình bạn an tâm hơn trong việc chăm sóc sức khỏe hằng ngày.