Đối với những gia đình có người mắc bệnh hô hấp như hen suyễn, viêm phế quản co thắt, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hay trẻ nhỏ thường xuyên viêm mũi họng, máy xông khí dung dần trở thành một thiết bị quen thuộc trong tủ thuốc. Thay vì phải đến bệnh viện mỗi lần lên cơn khó thở, người bệnh có thể tự thực hiện liệu pháp khí dung ngay tại nhà theo chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm được cách dùng máy đúng kỹ thuật, dẫn đến hiệu quả điều trị giảm sút hoặc thậm chí gây thêm nguy cơ nhiễm khuẩn. Bài viết này hướng dẫn bạn sử dụng máy xông khí dung một cách an toàn và đạt hiệu quả tối ưu.
Máy xông khí dung hoạt động như thế nào
Máy xông khí dung có nhiệm vụ biến thuốc dạng lỏng thành những hạt sương siêu nhỏ, thường có kích thước từ một đến năm micromet. Nhờ kích thước rất nhỏ, các hạt sương này có thể đi sâu vào đường thở, xuống tận các phế quản nhỏ và phế nang, nơi mà thuốc uống hay thuốc bôi khó tiếp cận. Người bệnh chỉ cần hít thở bình thường qua mặt nạ hoặc ống ngậm là thuốc đã được đưa trực tiếp đến vùng cần điều trị. Chính vì tác dụng tại chỗ nên liệu pháp khí dung phát huy tác dụng nhanh, đặc biệt hữu ích trong các cơn co thắt phế quản cấp.
Hiện nay trên thị trường có hai dòng máy phổ biến. Máy nén khí sử dụng luồng khí mạnh để phân tán thuốc, có ưu điểm là bền, dùng được cho hầu hết các loại thuốc kể cả thuốc kháng sinh dạng khí dung, nhưng hơi ồn và có kích thước lớn. Máy sóng siêu âm hoạt động êm hơn, nhỏ gọn, phù hợp khi cần di chuyển, nhưng không nên dùng cho một số loại thuốc dạng hỗn dịch vì sóng siêu âm có thể làm thay đổi cấu trúc thuốc. Việc chọn loại máy nào nên dựa trên tư vấn của bác sĩ và loại thuốc mà người bệnh cần dùng.
Các bước sử dụng đúng kỹ thuật
Trước khi bắt đầu, hãy rửa tay sạch bằng xà phòng để tránh đưa vi khuẩn vào cốc đựng thuốc. Đặt máy trên mặt phẳng chắc chắn, kiểm tra dây dẫn khí và các đầu nối đã lắp khít chưa. Sau đó thực hiện lần lượt các bước sau.
- Cho đúng liều thuốc và dung dịch pha loãng mà bác sĩ chỉ định vào cốc đựng thuốc, tuyệt đối không tự ý tăng liều với suy nghĩ sẽ khỏi nhanh hơn.
- Lắp cốc thuốc, nối với mặt nạ hoặc ống ngậm. Trẻ nhỏ nên dùng mặt nạ vừa khít với khuôn mặt, người lớn có thể dùng ống ngậm để thuốc ít thất thoát hơn.
- Ngồi thẳng lưng ở tư thế thoải mái để lồng ngực nở rộng tối đa. Không nên nằm xông vì tư thế nằm khiến thuốc khó đi sâu vào phổi.
- Bật máy, hít thở chậm và sâu bằng miệng, thỉnh thoảng giữ hơi một đến hai giây rồi thở ra từ từ để thuốc lắng đọng tốt hơn.
- Xông cho đến khi hết thuốc trong cốc, thường kéo dài từ năm đến mười lăm phút. Khi không còn thấy sương phun ra hoặc nghe tiếng máy kêu lạch tạch là đã xông xong.
Vệ sinh và bảo quản để tránh nhiễm khuẩn
Đây là khâu bị nhiều gia đình bỏ qua nhất, nhưng lại vô cùng quan trọng. Cốc đựng thuốc, mặt nạ và ống ngậm nếu không được làm sạch sẽ trở thành ổ chứa vi khuẩn và nấm mốc, khiến mỗi lần xông lại vô tình đưa mầm bệnh vào phổi vốn đang suy yếu. Sau mỗi lần dùng, hãy tháo rời các bộ phận tiếp xúc với thuốc, rửa bằng nước ấm và để khô tự nhiên trên khăn sạch. Ít nhất mỗi tuần một lần nên tiệt trùng các bộ phận này bằng cách ngâm nước sôi hoặc dung dịch tiệt khuẩn chuyên dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Riêng dây dẫn khí thì không được rửa bằng nước vì hơi ẩm đọng bên trong rất khó làm khô và có thể chảy ngược vào máy. Bộ lọc khí cũng cần được kiểm tra định kỳ và thay mới khi ngả màu để đảm bảo luồng khí đưa vào phổi luôn sạch. Máy nên được cất ở nơi khô ráo, tránh bụi và ánh nắng trực tiếp.
Những sai lầm thường gặp cần tránh
Sai lầm phổ biến nhất là tự ý mua thuốc về xông mà không có chỉ định. Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần xông nước muối sinh lý hay tinh dầu là vô hại, nhưng thực tế việc xông tinh dầu cho trẻ nhỏ có thể gây kích ứng đường thở, thậm chí co thắt phế quản. Một sai lầm khác là dùng chung mặt nạ giữa các thành viên trong gia đình, làm lây chéo vi khuẩn. Ngoài ra, nhiều phụ huynh cho trẻ vừa xông vừa khóc hoặc vừa xem điện thoại khiến trẻ thở không đều, thuốc không vào được phổi.
Cần lưu ý rằng máy xông khí dung là công cụ hỗ trợ điều trị chứ không phải thuốc chữa bách bệnh. Nếu người bệnh vẫn khó thở nhiều, môi hoặc đầu ngón tay tím tái, thở rút lõm lồng ngực, sốt cao không hạ hoặc cơn hen không cắt được sau khi xông theo phác đồ, cần đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức. Việc lạm dụng xông tại nhà để trì hoãn đi khám có thể khiến tình trạng trở nặng một cách nguy hiểm.
Lời khuyên khi chọn mua máy
Khi chọn mua, bạn nên ưu tiên sản phẩm của thương hiệu uy tín, có đầy đủ giấy tờ chứng nhận và chế độ bảo hành rõ ràng. Với gia đình có trẻ nhỏ, nên chọn máy có thiết kế hình con vật hoặc màu sắc sinh động để trẻ hợp tác hơn, đồng thời có mặt nạ nhiều kích cỡ. Nếu trong nhà có người bệnh mạn tính cần xông thường xuyên, một chiếc máy nén khí bền bỉ sẽ là lựa chọn kinh tế về lâu dài. Dù chọn loại nào, hãy đọc kỹ hướng dẫn và trao đổi với dược sĩ hoặc bác sĩ để việc điều trị tại nhà thực sự an toàn và hiệu quả.